Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật vừa ban hành Quy trình kỹ thuật mới về sản xuất lúa chất lượng cao và phát thải thấp, áp dụng cho vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL). Quy trình được xây dựng theo tinh thần tập trung vào việc hoàn thiện hệ thống biện pháp canh tác nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm phát thải khí nhà kính, thuộc Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp – nhiệm vụ quan trọng được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định 1490/QĐ-TTg ngày 27/11/2023.

Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, quy trình mới được rà soát, sửa đổi và bổ sung dựa trên tham vấn các địa phương, viện nghiên cứu, trường đại học, hiệp hội và chuyên gia, đồng thời kế thừa các nghiên cứu của Viện Lúa Quốc tế (IRRI).

Quy trình kỹ thuật mới được áp dụng cho các tổ chức và cá nhân tham gia thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao và phát thải thấp tại các vùng chuyên canh lúa chất lượng cao ĐBSCL. Quy trình được hoàn thiện gồm ba nhóm nội dung chính, liên kết thành hệ thống đồng bộ:

- Kỹ thuật canh tác:

+ Giai đoạn làm đất, chọn giống và gieo sạ: Quy trình yêu cầu mặt ruộng bằng phẳng, chênh lệch không quá 5 cm; ưu tiên san phẳng bằng laser. Hằng năm thực hiện cày và phơi ải sau vụ Đông Xuân để cải thiện đất. Máy sạ hàng hoặc sạ cụm được khuyến khích, giúp giảm lượng giống xuống 70-80 kg/ha trước 2028 và không quá 70 kg/ha từ 2028 trở đi (giống xác nhận). Có thể sử dụng drone gieo hạt nếu điều chỉnh lượng giống phù hợp.

+ Về quản lý nước, quy trình yêu cầu rút nước trước làm đất 10-15 ngày và áp dụng tưới ướt – khô xen kẽ (AWD) trong giai đoạn đẻ nhánh đến trước trỗ. Tối thiểu 02 lần, mỗi lần rút nước cần đảm bảo ruộng khô tối thiểu 03 ngày liên tục (tính từ khi mặt ruộng không còn nước đến khi mặt ruộng nứt chân chim nhẹ hoặc mực nước xuống âm 10-15 cm so với mặt ruộng). Sau mỗi lần rút nước thành công thì cho nước vào lại với mực nước không quá 5 cm. Rút nước trước thu hoạch 7-15 ngày.

Đối với vùng ruỗng trũng hoặc mùa vụ mưa nhiều thì rút nước tối thiểu 01 lần (trong giai đoạn từ 28-50 ngày sau sạ).

+ Về phân bón: Quy trình khuyến khích bón hữu cơ 1,5-3 tấn/ha; bổ sung vôi tùy theo độ chua của đất. Định mức đạm - lân - kali được quy định riêng cho từng loại đất và từng mùa vụ. Trường hợp gieo sạ kết hợp vùi phân bằng máy, lượng đạm được khuyến cáo giảm 10-15%. Đồng thời, khuyến khích sử dụng phân chậm tan và điều chỉnh đạm theo bảng so màu lá.

+ Về phòng, chống sinh vật gây hại lúa: Áp dụng quản lý sinh vật gây hại tổng hợp (IPM) trên nền tảng Quản lý sức khỏe cây trồng tổng hợp (IPHM). Nông dân cần thăm đồng thường xuyên, áp dụng IPM, IPHM, sử dụng thuốc BVTV theo nguyên tắc 4 đúng và ưu tiên thuốc sinh học. Áp dụng việc luân phiên nhóm hoạt chất để hạn chế kháng thuốc.

- Quản lý thu hoạch - sau thu hoạch: Ứng dụng công nghệ sấy và bảo quản tiên tiến để giảm tối đa tổn thất sau thu hoạch về khối lượng, chất lượng.

+ Thu hoạch: Thời điểm thu hoạch khi lúa chín khoảng 85-90%. Sử dụng máy gặt đập liên hợp để thu hoạch.

+ Sấy lúa: Lúa cần được sấy khô trong vòng 24 giờ sau khi thu hoạch.

+ Bảo quản: Lúa đưa vào bảo quản phải đạt độ ẩm dưới 14%. Khuyến khích áp dụng công nghệ số trong giám sát và quản lý kho bảo quản (cảm biến nhiệt - ẩm tự động, bẫy sâu mọt, nhật ký số, hệ thống truy xuất nguồn gốc…).

- Quản lý rơm rạ theo hướng tuần hoàn: Tuyệt đối không đốt rơm và không vùi rơm trong ruộng ngập nước nhằm tránh phát thải và suy thoái đất. Rơm được khuyến khích thu gom bằng máy cuốn rơm và các công cụ khác. Ưu tiên tái sử dụng hay tuần hoàn rơm tại địa phương. Rơm có chất lượng phù hợp có thể sử dụng trồng nấm, làm thức ăn gia súc, đệm lót sinh học, nguyên liệu sinh khối hoặc sản phẩm thay thế nhựa. Rơm ướt hoặc đã hoai mục sử dụng để phủ gốc cây, phủ mặt luống cây rau màu… làm phân hữu cơ. Tất cả các loại rơm và phụ phẩm hay chất thải từ trồng nấm và chăn nuôi nên được tái sử dụng tuần hoàn làm phân bón hữu cơ. Với gốc rạ, khuyến khích áp dụng các biện pháp thúc đẩy phân hủy gốc rạ trong điều kiện không bị ngập nước như cày vùi, băm hay dập gốc rạ, phun chế phẩm sinh học phân hủy rơm rạ. Thực hiện cày, xới khi ruộng khô ngay sau thu hoạch, kết hợp chế phẩm sinh học để đẩy nhanh phân hủy, đặc biệt cần duy trì đất không ngập nước trong ít nhất 2 tuần sau khi vùi gốc rạ ở vụ Đông Xuân.

Quy trình mới giúp chuẩn hóa sản xuất lúa chất lượng cao, nâng hiệu quả kinh tế, giảm phát thải khí nhà kính, đồng thời nâng cao khả năng truy xuất thông tin, nguồn gốc giúp nâng tầm thương hiệu gạo Việt Nam. Đây cũng là một trong những trụ cột quan trọng để ĐBSCL chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh, bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu./.